Rede

De rede of ratio is:

Het menselijk denkvermogen dat begrippen voortbrengt.
Het geheel van gevoel, verstand en 'rede' in de eerste betekenis.

De filosofische stroming van het rationalisme benadrukt de rede als belangrijkste bron van menselijke kennis. Rationalisme is de filosofische tegenhanger van het empirisme. Het twistpunt tussen beide stromingen betreft de bron van kennis: de ratio of de (zintuiglijke) ervaring.

De beoefening van de rechtswetenschap wordt wel 'ars aequi et boni' genoemd, vrij vertaald 'de kunst van het redelijke en billijke'. Letterlijk betekent het 'de kunst van het rechtvaardige en het goede', waarbij rechtvaardigheid een subcategorie van redelijkheid is.

Geschiedenis

In de middeleeuwse filosofie definieerde men, in navolging van Aristoteles, de mens als een animal rationale, ofwel een redelijk wezen. De rede was volgens hen het vermogen dat de mens van andere diersoorten onderscheidde.

Grootmogol Akbar de Grote (1542 - 1605) stelde tegenover zijn vizier Abu'l-Fazl dat de rede wel het hoogste moest zijn, aangezien zelfs tijdens het betwisten van de geldigheid van de rede, redenen moesten worden aangevoerd:

„Het streven naar rede en de afwijzing van traditionalisme zijn zo schitterend duidelijk dat de noodzaak van bewijs vrijwel ontbreekt. Als traditionalisme juist zou zijn, dan zouden de profeten slechts hun eigen ouderlingen hebben gevolgd (en niet met nieuwe tijdingen komen)”.

De Rede nam een belangrijke plaats in, in de Verlichting. Het zuivere gebruik van verstand en rede zou volgens de verlichtingsfilosofen leiden tot een Verlichte samenleving. Immanuel Kant maakt in zijn Kritik der reinen Vernunft een exclusief onderscheid tussen het vermogen van de rede en het vermogen van het verstand. Het verstand, zo stelt Kant, is het 'vermogen der regels', ofwel het 'vermogen om middellijke (indirecte) afleidingen te maken'.

Zie ook

Literatuur

Stephen Toulmin, Terug naar de rede (Return to Reason), 2001, ISBN 90 391 0816 1.

Zoek rede op in het WikiWoordenboek.