Naar inhoud springen

Leonard Ornstein (natuurkundige)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Zie voor de Nederlandse journalist het artikel Leonard Ornstein (journalist)
Leonard Ornstein
Ornstein (1927)
Ornstein (1927)
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Leonard Salomon Ornstein
Geboortedatum 12 november 1880
Geboorteplaats Nijmegen
Overlijdensdatum 20 mei 1941
Overlijdensplaats Utrecht
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Beroep natuurkundige
Academische achtergrond
Alma mater Universiteit LeidenBewerken op Wikidata
Promotor(s) Hendrik Lorentz[1]Bewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en) natuurkundeBewerken op Wikidata
Erkenning en lidmaatschap
Ambt rector magnificus van de Universiteit UtrechtBewerken op Wikidata
Lid van Koninklijke Nederlandse Akademie van WetenschappenBewerken op Wikidata
Werken in collectie Museum Boijmans Van Beuningen[2]Bewerken op Wikidata
Links
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Natuurkunde

Leonard Salomon Ornstein (Nijmegen, 12 november 1880 - Utrecht, 20 mei 1941) was een Nederlands natuurkundige. Als onder meer organisator en opleider bracht hij de Utrechtse natuurkunde tot bloei.

Opleiding en loopbaan

[bewerken | brontekst bewerken]

Ornstein studeerde van 1898 tot 1908 theoretische natuurkunde aan de Universiteit Leiden. Op 26 maart 1908 promoveerde hij bij Hendrik Lorentz op de dissertatie Toepassing der statistische mechanica van Gibbs op moleculair-theoretische vraagstukken. Hij werd assistent van Lorentz. In 1909 werd hij benoemd tot lector in de wiskundige natuurkunde aan de Universiteit van Groningen. In 1914 werd hij gewoon hoogleraar in de theoretische fysica aan de Universiteit Utrecht als opvolger van Peter Debye. Hij aanvaardde dit ambt op 25 januari 1915 met een oratie over Problemen der kinetische theorie van de stof. Wegens ziekte van Willem Henri Julius werd hij in 1920 tijdelijk directeur van het natuurkundig instituut te Utrecht en na de dood van Julius in 1925 directeur. Vanaf 1921 breidde hij het natuurkundig laboratorium uit, dat op 9 februari 1926 geopend werd.

Hij hield zich bezig met vele gebieden van de experimentele en theoretische natuurkunde, onder meer spectroscopie, vloeibare kristallen, statistische mechanica, biofysica en praktische zaken als verlichting van musea. Hij stimuleerde samenwerking met de industrie en leidde vele promovendi op.[3] Voor zijn onderzoek op het gebied van de radiobiologie kreeg hij een grote subsidie van de Rockefeller Foundation.[4]

Samen met Uhlenbeck leidde hij de formule voor het statistische Ornstein-Uhlenbeckproces af. Samen met astrofysicus Marcel Minnaert ontwikkelde hij een universitaire lerarenopleiding in de jaren 1930.[5]

Jodendom

[bewerken | brontekst bewerken]

Ornstein was joods en was actief in de zionistische beweging. Hij werkte aan de organisatie van het congres van de Zionistische Wereldorganisatie, dat in 1908 plaatsvond in Den Haag en was lid van het bestuur van de Nederlandse Zionistenbond.[4] Van 1918 tot 1920 was hij voorzitter.[4]

Hij deed ook werk voor de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem.[4] Hij was daar onder andere voorzitter van de natuurkundige sectie.

Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog werd Ornstein wegens zijn joodse afkomst in november 1940 als hoogleraar ontslagen en werd hem de toegang tot zijn laboratorium ontzegd. Hij stierf op 20 mei 1941 aan hartklachten.[6]

Eerbetoon

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Het Leonard S. Ornsteinlaboratorium op het Princetonplein 1 in het Utrecht Science Park is genoemd naar Ornstein.
  • Muurschildering op de Oosterkade in Utrecht
    Op de Oosterkade in Utrecht is ter gelegenheid van het 100-jarige bestaan van de Nederlandse Natuurkundige Vereniging een muurschildering van Ornstein aangebracht met als tekst 'Prof. Ornstein onderzoekt de toevalsbeweging'.

Familie

[bewerken | brontekst bewerken]

Ornstein was enig kind. Zijn ouders waren welvarend.[7]

Hij is de grootvader van juriste en dijkgraaf Marijn Ornstein. Ook is hij grootvader van de gelijknamige journalist Leonard Salomon Ornstein en diens broer journalist Karel Jeroen Ornstein.

Publicaties

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Toepassing der statistische mechanica van Gibbs op moleculair-theoretische vraagstukken, dissertatie 26 maart 1908
  • Problemen der kinetische theorie van de stof, 1915
  • Strahlungsgesetz und Intensität von Mehrfachlinien, 1924
  • Intensität der Komponenten im Zeemaneffekt, 1924
  • On the theory of the Brownian motion, 1930
  • De beteekenis der natuurkunde voor cultuur en maatschappij, 1932

Promoties

[bewerken | brontekst bewerken]

Alle 95 onderstaande promoties met Ornstein als promotor waren aan de Rijksuniversiteit Utrecht.[8]

Promovendus Proefschrift Jaar
#afstammelingen[8]
Baars, BastiaanHet etsen van koper door ijzerchloride1935
Beekman, Willem JanBijdrage tot de studie van systemen met 2 electronen1925
Beezhold, Willem FrederikDie Ramaneffek in die chemiese dinamika1936
Bijl, Adrianus JohannesDe bouw van wit en grauw tin1918
Bleeker, Caroline EmilieEmissie- en dispersiemetingen in de seriespectra der alkalieën1928
Bongers, Izaäk ArieIntensiteitsmetingen in de Balmerreeks1927
Bouma, Pieter JohannesBeitrag zur Dynamik der flüssigen Kristalle1933
Bouma, TjibbeIntensiteitsmetingen in het nikkel- en cobaltspectrum1930
Bouwers, AlbertOver het meten der intensiteit van Röntgenstralen1924
Bouwman, Herman PieterIntensiteitsmeting in het heliumspectrum eener gecondenseerde ontlading.1933
Brester, Carel JanKristall-symmetrie und Reststrahlen1923
Brinkman, HendrikOptische studie van de electrische lichtboog1937 27
Burger, DionijsOnderzoekingen in het spectrum van helium1928
Burger, Herman CarelOplossen en groeien van kristallen1918 1
Campagne, Cornelis AntonieOnderzoekingen over het warmtetransport in Haag-buizen1938
Chamalaun, François JeanIntensiteitsverhouding van 2P-1S tot 2p-1S in het boogspectrum der aardalkaliën1934
Custers, Jan Frans HenriFoto-electriese intensiteitsmetingen in het kwikspektrum1931
de Braaf, WillemOver de verstrooiing van het licht door vloeibaar-kristallijn p-azoxyanisol1936
Dekkers, Wilhelmus Antonius MariaMeting van intensiteitsverhoudingen in het Zeemaneffect1936
Denier van der Gon, Hugo Anne CornelisLichtabsorptie en hydratatie in electrolyten1929
Deumens, Alphons Louis IgnatiusExtinctie door een gezwarte photographische plaat
als functie van golflengte, hoeveelheid zilver en korrelgrootte		1922
de Waard, Reinier HermanFerromagnetisme en kristalstruktuur1924
Dijkstra, HendrikHet Zeeman-effect in het spectrum van nikkel1936
Doornenbal, PieterDe warmte-beweging der atomen in een kubisch rooster en het Debije-effect1928
Dorgelo, Hendrik BerendThe Intensities of the Components of Multiple Spectral Lines1924 6
Dreosti, Guido MarioAbsorpsie en verstrooiïng van lig in melkglas1930
Elenbaas, WillemIntensiteitsmetingen in het heliumspectrum1930
Elliott, ArthurThe Optical Determination of the Relative Abundance of Isotopes1930
Eymers, Johanna GeertruidaFundamental Principles for the Illumination of a Picture Gallery;
Together with Their Application to the Illumination of the Municipal Museum at the Hague		1935
Gerritsen, HermanInterferometrische absorptiemetingen aan helium1933
Ginsel, Leo AdriaanMassentransport in Lichtbogen und Flammen. Optische Bestimmung der Alkali-Atomradien1933
Hamaker, Hendrik JacobTechnische warmtegeleidingsmetingen; de bepaling
van de warmtegeleidingscoëfficiënt van bouw- en isolatiematerialen		1939
Hamaker, Hugo ChristiaanReflectivity and Emissivity of Tungsten; with a Description of a New Method to
Determine the Total Reflectivity of Any Surface in a Simple and Accurate Way		1934 1
Haringhuizen, Pieter JanOptisch onderzoek van gasontladingen in capillaire buizen1935
Heiërman, Johan HermanAbsolute intensiteitsmetingen in alkalispectra1937
Hiddink, Jan LouisDe meting van het diëlektriese verlies van minerale oliën1932
Hugen, Andreas Henddrikus JohannesDe snaarelectrometer van Wulf en zijne toepassing bij de registreering der ultrastraling1934
Janssen, CornelisDe photochemische reactie der aromatische nitroaldehyden1931
Jurriëns, Hendrik JanMetingen van de absorptie door het latente beeld1938
Key, JacobusMeting van overgangswaarschijnlijkheden in het spectrum der alkaliën1937
Koerts, AlbertusDe storingsvrijheid van ontvangers voor draadlooze telegrafie1922
Koster, WillemBijdragen tot de theorie van elastische media met oriënteerbare deeltjes1921
Krijgsman, CentinusDe anode van de koolboog in lucht als standaardlichtbron en haar gebruik
bij de meting van de energieverdeeling in het continuum uitgezonden
door het gas van de koolboog bij groote stroomsterkten		1938
Kruithof, Arie AndriesAanslag van het waterstofmolecuulspectrum door electronen1934
Langendijk, WillemThe Photographic Method in Quantitative Beta Ray Spectroscopy1939
Lindeman, HenriBotsingen van electronen met waterstofatomen1933
Milatz, Joannes Marius WilhelmDe aanslagfunctie van het metastabiele S5-niveau van neon1937 112
Minnaert, MarcelOnregelmatige straalkromming1925 169
Mulders, Gerardus Franciscus WilhelmusAequivalente breedten van Fraunhoferlijnen in het zonnespectrum1934
Nathans, Abraham DavidOverzicht van de toepassing van complexe functies op natuurkundige vraagstukken1923
Niessen, Karel FrederikZur Quantentheorie des Wasserstoffmolekülions1922
Pool, Gijsbertus MarinusQuantitatieve absorptiebepaling in het ultraviolet1925
Postma, Gerrit WillemDaylight Measurements in Utrecht1936
Reiniers, Jan HendrikElectrische en optische eigenschappen van homogene ijzer-koolstof- en
koper-koolstofmengsels in gelijkstroomboog-ontlading		1925
Rekveld, JohannesIntensity Problems Connected with the Ramaneffect1931
Reman, Gerrit HendrikLijnverbreeding in de lichtboog1937
Riwlin, RassaDas Wesen der Lichtzerstreuung in flüssigen Kristallen1923
Rutgers, Gerrit Arnoldus WijnandIoniseerend vermogen en drachtspreiding van Po Alpha-deeltjes1940
Schamhardt, HendrikOnderzoekingen over de aanslag van waterstof door electronen1938
Scheffer, Jurriën CornelisGekorreldheid van fotografische negatieven in absolute maat1936
Schouten, Jan FrederikVisueele meting van adaptatie en van de wederzijdsche beïnvloeding van netvlieselementen1937 3
Schregardus, Machiel Willem FrederikDe Geigerteller en zijn bruikbaarheid voor intensiteitsmetingen1936
Slagter, Simon PetrusAdsorbtiemetingen aan solen1921
Snoek, Jacob LouisToetsing van de quantenmechanica voor waterstof door absorptie-metingen in de Balmerreeks1929
Spier, Joseph LevieOptische bepaling van diffusie-coëfficiënten1940
Taylor, JamesOn the Sparking Potentials of Electric Discharge Tubes1927
ten Kate, HendrikDe quantitativiteit van de Geiger-Müller teller. Het spectrum van Ra.E1940
ter Heerdt, Josephus Hermanus AlbertusOverzicht van de theorie en de toepassingen van gassen,
waarin de onderlinge botsingen der moleculen kunnen verwaarloosd worden		1923
ter Horst, Diederik Thomas JanBoogontladingen met wisselstroom1934
Thoden van Velzen, JohannaHet verschijnsel van Purkinje1928
Tol, TaekeFotografische intensiteitsmetingen van electronenbuigingsringen,
toegepast op dunne lagen van koper, zilver en goud		1940
van Alphen, Henri CharlesStralingsmeting aan Wolframlampen1927
van Arkel, Pieter CoenraadBijdrage tot de toepassing van de waarschijnlijkheidsrekening in de natuurkunde1922
van der Held, Erwin Friedrich MaximilianMeting der overgangswaarschijnlijkheid 2P-1S voor
natrium door absolute-intensiteitsmetingen aan vlammen		1932
van der Meer, Antheunius Piet HendrikOnderzoek naar variaties in de aequivalente breedten van
Fraunhoferlijnen in het zonnespectrum		1936
van der Veen, Johan HendrikHet gedrag van het reflectievermogen van ijzer bij overgangspunten1938
van Dijck, Willem Johannes DominicusDer Becquereleffekt an Kupferoxydelektroden1927
van Driel, HendrikIntensiteitsmetingen in de spectra van ijzer en nikkel1935
van Geel, Willem ChristiaanIntensiteitsverhoudingen van magnetisch gesplitste spectraallijnen1928
van Kreveld, ArnoldDe fotografische somwet en haar geldigheidsgebied1933
van Lingen, DerkOnderzoekingen in den koperboog1936
van Milaan, Johan BernardIntensiteitsmetingen in het ijzerspectrum1926
van Selms, Johanna ClasinaBijdrage tot de kennis van de gezwarte photographische plaat1927
van Wijk, AartInvloed van magneetveld, zwermen en wand op de kristaloptische
eigenschappen van vloeibaar-kristallijn p-azoxyanisol		1929
van Wijk, Willem RhijnvisThe Nuclear Spin of Nitrogen1930 1
Veenemans, Cornelis FrederikOptische constanten uit licht-absorptiemetingen aan dunne metaallaagjes1932
Vermeulen, DirkAn Accurate Method for the Relative Measuring of Spectral Intensities;
with an Application to the Determination of Planck's Constant C2		1935
Vijverberg, Willem RudolphHet karakter van de waterstofboog1937
Vreedenberg, Hans ArmandDe meting der temperatuur in een gasontlading met behulp van Röntgenstralen1940
Vreeswijk, Johannes AdrianusOptische bepaling van de mengverhouding van isotopen1937
Wanders, Adrianus Stephanus Petrus Josephus MariaOnderzoekingen over de straling der zonnevlekken1933
Was, Daniël AnthonieStructuur en eigenschappen van dunne goudlagen1938
Went, Jan JacobusOnderzoekingen over het Ramaneffect bij kristallen1935
Wouda, JanNauwkeurige absolute intensiteitsmeting1935
Zaalberg van Zelst, Johannes JacobusPrecisie en gevoeligheid bij intensiteitsmetingen; meting van de constante C1 van Planck1936 1

Verder lezen

[bewerken | brontekst bewerken]
  • H.G. Heijmans, Wetenschap tussen universiteit en industrie. De experimentele natuurkunde in Utrecht onder W.H. Julius en L.S. Ornstein, 1896-1940. Rotterdam, 1994, ISBN 9789052350639
[bewerken | brontekst bewerken]
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonard_Ornstein_(natuurkundige)&oldid=70751279"