Edukira joan

Johanna Westerdijk

Wikipedia, Entziklopedia askea

 

Johanna Westerdijk

president Graduate Women International (en) Itzuli

1932 - 1937
← Winifred Cullis (en) Itzuli - Virginia Gildersleeve (en) Itzuli →
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakJohanna Westerdijk
JaiotzaNieuwer-Amstel, 1883ko urtarrilaren 4a
Herrialdea Herbehereetako Erresuma
Lehen hizkuntzanederlandera
HeriotzaBaarn (en) Itzuli, 1961eko azaroaren 15a (78 urte)
Hobiratze lekuaWesterveld (en) Itzuli
Hezkuntza
HeziketaAmsterdamgo Unibertsitatea
Municheko Unibertsitatea
Züricheko Unibertsitatea
Tesi zuzendariaHans Schinz (en) Itzuli
Doktorego ikaslea(k)Christine Buisman
Marie Beatrice Schol-Schwarz
Maria Löhnis (en) Itzuli
Louise Kerling
Hizkuntzaknederlandera
Ikaslea(k)
Jarduerak
Jarduerakbotanikaria, unibertsitateko irakaslea eta mikologoa
Enplegatzailea(k)Amsterdamgo Unibertsitatea
Utrechteko Unibertsitatea  (1917ko otsailaren 23a -  1952)
Amsterdamgo Unibertsitatea  (1930eko maiatzaren 1a -  1952ko azaroaren 22a)
Jasotako sariak
KidetzaArteen eta Zientzien Herbehereetako Errege Akademia

Johanna Westerdijk (Nieuwer-Amstel, 1883ko urtarrilaren 4a - Baarn, 1961eko azaroaren 15a) herbeheretar mikologo eta fitopatologoa izan zen, eta landare-gaixotasun ugari aztertu zituen. Ibilbide oparoa izan zuen, eta 60 argitalpen zientifiko baino gehiago idatzi zituen, landareen gaixotasun fungikoak, bakterianoak eta baita birikoak ere jorratzen zituztenak.[1][2]

Londresko Linnear Elkarteko eta Herbeheretako Zientzien Errege Akademiako kide izan zen. Emakume Unibertsitarioen Nazioarteko Federazioaren eta Herbehereetako Elkarte Fitopatologikoaren buru izan zen 1945etik 1951ra. Erakunde honetan zuen lidergoari esker, Herbehereetako gobernuak Herbehereetako Lehoiaren Ordenako Zaldun izendatu zuen. Portugalgo gobernuak Santiago da Espadaren Ordenako Zaldun ere izendatu zuen. 1953an Otto Appel Domina jaso zuen, fitopatologo nabarmenei zuzendua. Geroago, 1957an, Honoris Causa doktore izendatu zuten Upsalako Unibertsitatean (Suedia), eta, ondoren, 1958an, Giesseneko Justus Liebig Unibertsitatean (Alemania).[1]

Johanna gidari intelektuala izan zen zientzia gisa fitopatologian interesatu ziren biologo askorentzat, eta horrek doktoretza-ikasleen kopurua handitu zuen Baarneko bere laborategian. Erretiratu zenean, gutxienez 56 doktore-tesi zuzenduta zituen.[3] Bere nortasunari, giro bizigarriari eta laborategian ematen zituen ikastaro praktikoei esker, herrialdeko beste unibertsitate batzuetako ikasle ugari hartu zituen, baita bere laborategia ikerketa-egonaldiak egiteko hautatzen zuten mikologo eta fitopatologoak ere.[4] Westerdijk doktorearen ikasle askok mundu osoko landare-gaixotasunak aztertzen jarraitu dute.[1][2]

Biografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroan Eli Heimansek eta Jacobus Thijessek idatzitako liburuek naturarekiko maitasuna piztu zioten, eta horri literaturarekiko eta musikarekiko grina gehitu behar zitzaion. Eskolan uko egiten zion gainerako neskatoek egiten zituzten lanak egiteari, josteari adibidez. Pianista profesionala izaten saiatu zen, baina beso batean neuritisa izateak eragotzi egin zion.[5] Botanikarekiko ere interes handia zuen, eta 17 urterekin Amsterdamgo Unibertsitatean sartu zen. Bertan, Hugo de Vries garaiko botanikari nederlandar handiaren hitzaldietara joan zen.[6]

Johanna Westerdijk doktorea

Ikasketak Amsterdamen amaitu ondoren, jaioterria utzi eta Municheko Unibertsitatean (Alemania) ikasten jarraitzea erabaki zuen, Karl von Goebel irakaslearen laborategian. Gero Zurichera (Suitza) joan zen, eta han “Goroldioen birsorkuntzari buruz” (“Zur Regeneration der Laubmoose”) doktore-tesia egin zuen, Hans Schniz irakaslearen zuzendaritzapean.[7] Bertan, ingurumen eta nutrizio baldintza ezberdinetan dauden goroldio espezie ezberdinen hazkundeari buruzko alderdiak eztabaidatzen zituen.[7] Lan honi esker cum laude doktore titulua lortu zuen 1906an 23 urterekin.[5]

Ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1894. urtean Willie Commelin Scholten Fitopatologia Laborategia (WCS Laborategia) sortu zen Amsterdamen.[8] Jan Ritzema Bos irakaslea, herrialdeko fitopatologian aditu handiena, laborategi horretako lehen zuzendaria izan zen, Hugo de Vriesek hala eskatuta.[8] Hala ere, Ritzema Bos-en zuzendaritzapean funtzionatu zuen lehenengo urteetan, fitopatologia nekazarien arazoak konpontzeko aplikatutako zientzia gisa ikusten baitzuen, WCS laborategian nekez argitaratzen zen ezagutza berria aldizkari zientifikoetan, nekazariei informazioa emateko oharrak eta buletinak besterik ez.[3] 1904an Wageningengo Goi Mailako Nekazaritza Eskola Zientzia Aplikatuen Nekazaritza Unibertsitate bihurtu zen. 1905ean, Vriesek eta Frits Went irakasleak Ritzema Bos konbentzitu zuten hara joan zedin. Bien bitartean, WCS Laborategia oinarrizko ikerketa baterantz zuzenduko zuen oinordekoa bilatzen ari ziren, sortu zenean zuten helburuarekin bat zetorrena.[6] Posturako hautagaien artean Johanna Westerdijk zegoen, Hugo de Vriesen ikasle ohia, Zurichen doktoretza amaitu berri zuena eta azkenean, 1906an, 23 urte besterik ez zituela, WCS Laborategiko zuzendari izendatu zutena. Hori izan zen bere ibilbide luzearen hasiera, 1952ra arte luzatu zena.[1][3]

Zuzendari izendatu eta urtebetera, 1907an, Wentek Botanikarien Nazioarteko Elkarteko onddo-hazkuntza bilduma txiki bat zaintzeko eskatu zion. Bilduma honen helburua mundu osoko botanikariei erreferentzia gisa balio izatea zen, ikerketa helburuekin eskatzen zuenari anduiak jasoz eta bidaliz.[2][3][5] Hala, Onddo-hazkuntzen Bulego Nagusiko zuzendari bihurtu zen Westerdijk, Lehen Mundu Gerraren ostean jakingo zen bezala. Agintean egon zen bitartean, kultibo-bildumak 10000 andui baino gehiago hartu zituen, eta harizpidun onddoen, legamien eta bakterioen 6500 espezie ezberdin baino gehiago ziren.[1][2] 2017an, erakunde horrek Biodibertsitate Fungikoaren Westerdijk Institutua izena hartu zuen, haren ondarea oroitzeko.[9]

Willie Commelin Scholten Laborategiaren buru

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

WCS Laborategian hasi zenean, Ritzema Bos bere aurrekoaren ikerketa-ildoarekin jarraitu zuen. Egin zituen lehen azterketetako batean, hainbat landare-espezieren erraboilen ustelduraren eragile kausala zehazten saiatu zen. Westerdijk infektatutako erraboiletatik isolatu zituen Sclerotium tuliparum eta Botrytis parasitica, gaixotasunean inplikatutako bi onddo.[6] Neocamarosporium betae onddoak sortutako erremolatxaren zimeltzea ere aztertu zuen.[3]

1910ean, Westerdijk doktoreak komunikazio zientifikoen saileko lehen artikulua idatzi zuen. Argitalpen honetan ikus daiteke zientzia horren aldaketa laborategiko ikuspegi esperimentalago baterantz, landa-behaketetan soilik oinarritutako ikuspegi baterantz baino.[6] Ikerketa horretan tomatearen mosaikoaren gaixotasuna jorratzen zuen. Landare osasuntsuak modu kontrolatuan infektatzeko kutsatutako landareen estraktua erabiltzen zuen diseinu esperimental batekin, gaitza hazien bidez transmititzen zen birus batek eragiten zuela postulatzeko gai izan zen, tabako mosaikoaren birusaz bestelakoa eta kutsatzen zuen espeziearen espezifikoa.[1][3]

Gaixotasun tropikalekiko interesak Ekialdeko Herbeheretar Indietara eraman zuen.[6] 1913tik 1914ra Sumatra eta Java bisitatu zituen, hainbat patologia zituzten labore tropikaletako espezimenak bilduz, besteak beste Sumatrako tabakoaren patogenoa zen Agroathelia rolfsii onddoa eta Javako patatak infektatzen zituen Phytophthora infestans oomizetea aztertuz.[1] Gaur egun Indonesia bezala ezagutzen den lekuan egon ondoren, Herbehereetara itzultzeari ekin zion, Japonia eta Estatu Batuetatik igaroz 1915ean.[4] Han txundituta geratu zen landare-izurriteek hartzen zuten handitasunarekin, Europan askoz ere neurri txikiagoan gertatzen baitziren.[6]

Westerdijk doktoreak 1917an Utrechteko Unibertsitateko irakasle kargua hartu zueneko hitzaldiaren ondoren egindako talde-erretratua.

WCS Laborategira eta Onddo Kultiboen Bulego Nagusira iritsi zenetik, Westerdijkek landare-gaixotasunen eta mikologiaren arloan oinarrizko ikerketak duen garrantzia frogatu zuen. 1917an, Utrechteko Unibertsitatean fitopatologiako irakasle izendatu zuten, eta Herbehereetako lehen emakume irakaslea izan zen, 34 urte zituela. 1930ean Amsterdameko Unibertsitateko irakasle ere izendatu zuten.[3]

Westerdijk irakasleak oinarrizko fitopatologiari egindako ekarpen handienetako bat landare-gaixotasunak sailkatzeko sistema berri bat proposatzea izan zen. 1919an Otto Appel fitopatologo alemanarekin batera idatzitako "Onddoek eragindako landareen gaixotasunen taldekatzea" lanean, gaixotasunak euren sintomen arabera sailkatu zituzten.[10] Lehenago, Ritzema Bos-ek landarearen arabera sailkatzen zituen, eta mikologoek, berriz, onddoen taxonomiaren arabera. Lan horretan, bi metodoen zenbait alderdi bateratu zituzten bost gaixotasun-talde handiren gida bat sortzeko, fitopatologia aztertzeko oso erabilgarria den ekarpena.[6][10]

Garai hartan laborategia asko hazi zen, eta Amsterdamgo espazioa hain mugatua zenez, Fritz Wentek Baarneko (Herbehereak) hiribildu batera lekualdatzea proposatu zuen. Amsterdamgo Unibertsitatearen eta Utrechteko Unibertsitatearen arteko akordio baten ondoren, lekualdaketa 1920ko amaieran gauzatu zen.[3][4] Han lan egin zuen 1952an erretiratu zen arte, eta denbora horretan guztian bere produktibitate zientifikoa ez zen jaitsi.[1][11][12]

Azkenean, Johanna Westerdijk 1961ean hil zen Baarn hiriko bere apartamentuan, gaur egun ezagutzen ditugun fitopatologia eta mikologiaren oinarriak ezarri zituen karrera emankor baten ondoren. Bere izaerak, ikerketaren kalitateak eta emakumeek zientziak ikasteko zailtasun handiak zituzten garaian lortu zituen lorpen akademikoek eredu bihurtu zuten bere ikasleentzat eta, batez ere, bere ondorengo emakume ikertzaileentzat.[13]

Baarneko eskola

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1919an Herbehereetan kausa ezezaguneko zumarren heriotza handia gertatu zen. Gaixotasun horrek herritarren arreta guztia erakarri zuen zuhaitz horrek herrialdearen sinbolo gisa zuen garrantziagatik. Europa osoko botanikari adituek egoera aztertu eta hainbat hipotesirekin espekulatzen hasi ziren.[14] Gaixotasuna detektatu ondoren, Westerdijk irakaslea bere aurrerapen zientifiko garrantzitsuena izango zena lantzen hasi zen. Harekin batera, WCS laborategian doktore-tesia egiteko elkartu ziren emakume askok lan egin zuten, eta funtsezko zeregina izan zuten ikerketan. Herrialdeko zientzialarien ahalegin handiak zirela eta, zumarraren holandar gaixotasuna izena eman zioten bere omenez.[3][5]

Lehen kasuetatik hiru urtera, Barendina Spierenburgek, Westerdijken kolaboratzaileak, gaixotasunari buruzko atzera begirako lehen txostena idatzi zuen. Bertan deskribatzen zuenez, hildako zuhaitzen enborrak koloregabetze marroia zuen kanpoaldeko eraztunetan. Gainera, zuhaitz horietako batzuen sustraiak ustelduta zeudela zirudien, eta adaburuko hosto gazte osasuntsuak lehortu eta hil egiten ziren. Zuhaitz horiek galeriaz eta kakalardoz beteta zeuden, geroago Scolytus scolytus bezala identifikatu zirenak, eta hildako materialetik onddo espezie ugari isolatu ziren. Oraingoz ez zen ezagutzen gaixotasunaren zikloa, baina argi zegoen etiologia fungikoa zela.[14][15]

Johanna Westerdijk eta Bea Schwarz doktoretza-ikaslea 1922an

Marie Beatrice Schwarz-ek, Westerdijk Irakaslearen gidaritzapean doktore titulua jaso zuen lehen ikasleak, zumarraren gaixotasun holandarra aztertu zuen Spiereburg-ekin batera. Egur hil zatiak landu zituen agar plaketan eta onddo mota ugari isolatzea lortu zuen. Normalean aurkitzen zuenetako bat Ophiostoma ulmi zen, garai hartan ezagutzen ez zen espeziea.[14][16] Onddo hori isolatu ondoren, infekzioa erreproduzitzen saiatu zen, zumar osasuntsuen enborrean egindako ebakien bidez inokulatuz. Dekolorazio marroi bereizgarriari erreparatu zion, baina ez hostoen zimeltzeari, modu naturalean gertatzen zen bezala. Ophiostoma ulmi zen eragile kausala, zalantzarik gabe, baina patologiaren sarrera eta garapen modua ezezaguna zen.[14][16]

Christine Buisman Doktoreak Schwarzen esperimentuak errepikatu zituen, oraingoan hostoak zimeltzea lortuz. Infekzioa sortzen zen urtaroak sintomatologia determinatzen zuela ohartu zen. Ekain eta abuztu artean gertatzen zenean hostoak lehortu egiten ziren eta koloregabetze marroia eta sustraien usteltzea ikusten zen. Buismanek orduan ulertu zuen infekzio-garai egokia bat zetorrela zumarraren azaleko kakalardoa jaio eta sakabanatzeko unearekin. Kausazko agentea, infekzio modua eta gaixotasunaren intsektu bektorea aurkitu zituzten. Kontrol-aukerak kakalardoak akabatzea edo zuhaitz erresistenteak aurkitzea ziren.[14]

Zuhaitz erresistenteen bilaketa Johanna Went WCS laborategiko kidearen eskutik hasi zen. 1936tik aurrera zumar barietateak gurutzatzea helburu zuen proiektu baten buru izan zen, nolabaiteko erresistentzia zuten barietateak lortzeko. Urteetako lanaren ondoren, proiektuak bere fruituak eman zituen eta, ondorioz, gaixotasunarekiko erresistenteak ziren klonak lortu ziren, gaur egun oraindik erabiltzen direnak.[3]

Aurrerapen zientifiko horiek guztiak eta Baarn-en kokatuta egon zen bitartean WCS Laborategian oraindik gertatzeke zeuden beste asko, Westerdijk Doktoreak laborategi horretan sortu zuen eskolari esker fitopatologiari, mikologiari eta botanikari utzi zien ondare zabalaren adibide dira.

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Johanna Westerdijk-en bustoa Biodibertsitate Fungikoko Westerdijk Institutuan
  • Herbehereetako Arte eta Zientzien Errege Akademiako kidea (1951).[1]
  • Londresko Linnean Society-ko kidea.[1]
  • Orange-Nassauko Ordenako Ofiziala.[17]
  • Herbehereetako Lehoiaren Ordena.[1]
  • Ezpataren Santiago Ordenako Zalduna (Portugal).[1]
  • Otto Appel domina (1953) (landare-patologo bikainentzat ezarria) Heidelbergen.[1]
  • Uppsalako Unibertsitateko ohorezko doktoregoa (1957).[1]
  • Giessengo Unibertsitateko ohorezko doktoregoa (1958).[1]
  • 1907an Johanna Westerdijk CBSko (Centraalbureau voor Schimmelcultures) zuzendaria izan zen. Johanna Westerdijken bizitza eta lanaren omenez, 2017ko otsailaren 10ean institutuak Westerdijk Fungal Biodiversity Institute izena hartu zuen.[18]

Eponimoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat onddo espezie izendatu dira Westerdijken omenez, besteak beste:

  • Aspergillus westerdijkiae Frisvad & Samson (2004).[19]
  • Helicodendron westerdijkiae Beverw. (1953).[20]
  • Pestalotiopsis westerdykiae Steyaert (1949).[21]
  • Gyrothyrium westerdijkiae Arx (1950) (orain Schizothyrium pomi deitua).[22]
  • Torulopsis westerdijkiae E.K.Novák & Vitéz (1964).[23]
  • Westerdykella centenaria Crous, van Diepeningen & A.-C.Normand (2017).[24]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ten Houten, J. G.. (1963). «JOHANNA WESTERDIJK, 1883–1961» Microbiology 32 (1): 1–9.  doi:10.1099/00221287-32-1-1. ISSN 1465-2080. (kontsulta data: 2025-06-02).
  2. 1 2 3 4 Kerling, L. C. P.; ten Houten, J. G.; de Bruin-Brink, G.. «Johanna Westerdijk: Pioneer Leader in Plant Pathology». Annual Review of Phytopathology 24 (1): 33-41 ISBN 0066-4286 doi:10.1146/annurev.py.24.090186.000341..
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Ingelesez) Boonekamp, Piet M.; Pieterse, Corné M. J.; Govers, Francine; Cornelissen, Ben J. C.. (2019-05-01). «Johanna Westerdijk (1881–1961) – the impact of the grand lady of phytopathology in the Netherlands from 1917 to 2017» European Journal of Plant Pathology 154 (1): 11–16.  doi:10.1007/s10658-019-01670-w. ISSN 1573-8469. (kontsulta data: 2025-06-02).
  4. 1 2 3 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2024-07-03). «Johanna Westerdijk (1883-1961), creativa micóloga holandesa» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-06-02).
  5. 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2022-03-17). «Johanna Westerdijk, la niña holandesa que se negaba a bordar y se convirtió en la primera profesora universitaria de su país» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-06-02).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Faasse, Patricia E.; Jackson, Beverley. (2008). «The lady from Roemer Visscherstraat». In Splendid Isolation: A History of the Willie Commelin Scholten Phytopathology Laboratory, 1894-1992. Amsterdam University Press ISBN 978-90-6984-541-8. (kontsulta data: 2025-06-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) Westerdijk, Johanna. (1907-01-01). «Zur Regeneration der Laubmoose» Recueil des travaux botaniques néerlandais 3 (1/2): 1–66. ISSN 0370-7504. (kontsulta data: 2025-06-02).
  8. 1 2 Faasse, Patricia E.; Jackson, Beverley. (2008). «Phytopathology: a private or a public institute?». In Splendid Isolation: A History of the Willie Commelin Scholten Phytopathology Laboratory, 1894-1992. Amsterdam University Press ISBN 978-90-6984-541-8. (kontsulta data: 2025-06-02).
  9. ↑ ««Honouring the first director: The CBS-KNAW becomes the Westerdijk Fungal Biodiversity Institute.»» wi.knaw.nl (kontsulta data: 2025-06-02).
  10. 1 2 Appel, Otto; Westerdijk, Johanna. (1919). «Die Gruppierung der durch Pilze hervorgerufenen Pflanzenkrankheiten» Zeitschrift für Pflanzenkrankheiten 29 (5/8): 176–186. ISSN 0938-9350. (kontsulta data: 2025-06-02).
  11. ↑ Westerdijk, Johanna. (1947). «On the cultivation of fungi in pure culture.». Antonie van Leeuwenhoek: J. Microbiol. & Serol., Vol. 12, 223-231 orr.
  12. ↑ (Ingelesez) Westerdijk, Johanna. (1949-12-01). «The concept „Association” in mycology» Antonie van Leeuwenhoek 15 (1): 187–189.  doi:10.1007/BF02062645. ISSN 1572-9699. (kontsulta data: 2025-06-02).
  13. ↑ (Ingelesez) «Who was Johanna Westerdijk? - Organisation - Utrecht University» www.uu.nl (kontsulta data: 2025-06-02).
  14. 1 2 3 4 5 Faasse, Patricia E.; Jackson, Beverley. (2008). «Out in Baarn». In Splendid Isolation: A History of the Willie Commelin Scholten Phytopathology Laboratory, 1894-1992 Amsterdam University Press ISBN 978-90-6984-541-8. (kontsulta data: 2025-06-02).
  15. ↑ (Ingelesez) Spierenburg, Dina. (1921-05-01). «Een Onbekende Ziekte In De Iepen» Tijdschrift Over Plantenziekten 27 (5): 53–60.  doi:10.1007/BF02812411. ISSN 1573-8469. (kontsulta data: 2025-06-02).
  16. 1 2 Schwarz, Marie Beatrice. (1922). «Das Zweigsterben der Ulmen, Trauerweiden und Pfirsichbäume: eine vergleichende-pathologische Studie» 000277999 (kontsulta data: 2025-06-02).
  17. ↑ BV, DE REE Archiefsystemen. «Kranten (Het Utrechts Archief )» hetutrechtsarchief.nl (kontsulta data: 2025-06-02).
  18. ↑ (Ingelesez) «CBS-KNAW» www.westerdijkinstitute.nl (kontsulta data: 2025-06-02).
  19. ↑ Frisvad, Jens C.; et al.. (2004). "New ochratoxin A producing species of Aspergillus section Circumdati". Studies in Mycology. 50: 30..
  20. ↑ Van Beverwijk, Agathe L.. (1953-06-01). «Helicosporous Hyphomycetes. I» Transactions of the British Mycological Society 36 (2): 111–IN3.  doi:10.1016/S0007-1536(53)80056-2. ISSN 0007-1536. (kontsulta data: 2025-06-02).
  21. ↑ Steyaert, R. L.. (1949). «Contribution à l'étude monographique de Pestalotia de Not. et Monochaetia Sacc. (Truncatella gen. nov. et Pestalotiopsis gen. nov.)» Bulletin du Jardin botanique de l'État a Bruxelles 19 (3): 285–347.  doi:10.2307/3666710. ISSN 0374-6313. (kontsulta data: 2025-06-02).
  22. ↑ «"Record Details: Gyrothyrium westerdijkiae Arx, Sydowia 4(1–6): 399 (1950)"» www.indexfungorum.org (Index Fungorum - Names Record) (kontsulta data: 2025-06-02).
  23. ↑ Novák, E.K.; Vitéz, I. (1964). «"Mycological investigations on clinical materials"» www.mycobank.org (Zentralblatt für Bakteriologie und Parasitenkunde Abteilung 1. 193: 127–133.) (kontsulta data: 2025-06-02).
  24. ↑ Crous, P. W.; Wingfield, M. J.; Burgess, T. I.; Hardy, G. E. St J.; Barber, P. A.; Alvarado, P.; Barnes, C. W.; Buchanan, P. K. et al.. (2017-06). «Fungal Planet description sheets: 558-624» Persoonia 38: 240–384.  doi:10.3767/003158517X698941. ISSN 0031-5850. PMID 29151634. PMC 5645186. (kontsulta data: 2025-06-02).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Johanna_Westerdijk&oldid=10307311"(e)tik eskuratuta