Brontekst bekijken van Jan Tinbergen

U hebt geen toestemming om deze pagina te bewerken, want:

Uw IP-adres bevindt zich in een bereik dat op alle wiki’s van de Wikimedia Foundation geblokkeerd is.

Deze blokkade is ingesteld door ‪Jon Kolbert‬. De opgegeven reden is Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .

Aanvang blokkade: 21 feb 2024 07:35
Einde blokkade: 21 feb 2029 07:35

Uw huidige IP-adres is 3.235.133.233. Het geblokkeerde bereik is 3.235.0.0/16.

Vermeld alle bovenstaande gegevens als u ergens op deze blokkade reageert.

Als u denkt dat u per abuis bent geblokkeerd, kunt u aanvullende informatie en instructies vinden in de Stewards Block Wizard.

U kunt de brontekst van deze pagina bekijken en kopiëren.

{{Infobox winnaar Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie
| naam = Jan Tinbergen
| periode = [[12 april]] [[1903]] – [[9 juni]] [[1994]]
| afbeelding = Jan Tinbergen 1986.jpg
| onderschrift = Tinbergen in 1986 (foto R.C. Croes, ANEFO)
| land = [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]
| geboorteplaats = [[Den Haag]]
| plaatsvanoverlijden = [[Nunspeet (plaats)|Nunspeet]]
| jaar = 1969
| reden = 
| met = [[Ragnar Frisch]]
| op = [[Paul Samuelson]]
}}
{{Infobox wetenschapper
| naam           = Jan Tinbergen
| afbeelding     = 
| onderschrift   = 
| volledigenaam  = 
| geboortedatum  = 12 april 1903
| geboorteplaats = [[Den Haag]]
| sterfdatum     = 9 juni 1994
| sterfplaats    = [[Nunspeet (plaats)|Nunspeet]]
| nationaliteit  = {{NL}}
| vakgebied      = econometrie
| onderzoek1     = 
| onderzoek2     = 
| publicaties    = 
| bekendvan      = regel van Tinbergen, Tinbergen Norm
| promotor       = Paul Ehrenfest
| opleiding      = wis- en natuurkunde
| almamater      = [[Universiteit Leiden]]
| instituten     = [[Nederlands Economisch Instituut]]
| prijzen        = Nobelprijs economie 1969
| afkorting      = 
| religie        = Remonstrants
| hobby          = 
| handtekening   = 
| handtekeningpx = 
| website        = 
| portaal        = Economie
| extra portaal  = 
| extra portaal2 = 
}}
'''Jan Tinbergen''' ([[Den Haag]], [[12 april]] [[1903]] – [[Nunspeet (plaats)|Nunspeet]]<ref name="persoonskaart">Persoonskaart van Jan Tinbergen.</ref>, [[9 juni]] [[1994]]) was een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[econoom]] en [[Natuurkunde|natuurkundige]]. Hij was (samen met [[Ragnar Frisch]]) in [[1969]] de eerste die de [[prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie]] (de "Nobelprijs" voor de Economie) kreeg uitgereikt. Hij was een van de grondleggers van de [[econometrie]].

==Leven==
===Jeugd en opleiding===
[[Bestand:Ehrenfeststudents.jpg|thumb|Natuurkundestudenten van [[Paul Ehrenfest]] in Leiden in 1924. Van links naar rechts [[Gerhard Heinrich Dieke]], [[Samuel Goudsmit]], Jan Tinbergen, [[Paul Ehrenfest]], [[Ralph Kronig]] en [[Enrico Fermi]].]]
Tinbergen was de oudste zoon van Dirk Cornelis Tinbergen (1874-1951), leraar Nederlands aan een gymnasium en Jeannette van Eek (1877-1960), onderwijzeres. In Den Haag bezocht hij de HBS voordat hij in 1921 wis- en natuurkunde ging studeren aan de [[Universiteit Leiden]].

Hij profiteerde van het destijds bloeiende wetenschappelijke klimaat in Leiden: zo volgde hij er de beroemde maandagmorgencolleges van [[Hendrik Lorentz]], discussieerde met [[Heike Kamerlingh Onnes]] en ontmoette er [[Albert Einstein]], die in het kader van een bijzonder hoogleraarschap af en toe uit Berlijn overkwam. In december 1922 legde Tinbergen met succes zijn kandidaatsexamen af en werd hij assistent van [[Paul Ehrenfest]], hoogleraar theoretische natuurkunde aan de Leidse universiteit.<ref>{{Citeer web
| url = https://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/einstein/Ehrenfest_Lunteren.pdf
| titel = Paul Ehrenfest: de Leidse onderzoekschool van een fysicus in diaspora.
| werk = Instituut-Lorentz for theoretical physics, Universiteit Leiden.
| paginas = Blz.26
| archiefurl=https://web.archive.org/web/20211028202237/https://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/einstein/Ehrenfest_Lunteren.pdf|archiefdatum=2021-10-28|dodeurl=nee}}</ref> Gedreven door de sociaal-maatschappelijke problemen van zijn tijd, zoals de economische crisis en toenemende sociale tegenstellingen, besloot Tinbergen op advies van zijn mentor Ehrenfest vanaf juli 1924 zich verder te verdiepen in de wiskundige economie dan in de natuurkunde. Een jaar later studeerde hij af.

Hij [[dienstweigering|weigerde]] in militaire dienst te gaan en moest vervangende burgerdienst doen na zijn studie in 1926. In deze periode van 25 maanden had Tinbergen veel tijd over en begon zich te verdiepen in de economie. Als fanatiek lid van de [[Sociaal-Democratische Arbeiderspartij]] (SDAP) had hij het gevoel dat hij weinig kon betekenen voor de partij met zijn natuurkundekennis. Een studie economie aan de [[Nederlandsche Economische Hoogeschool]] te Rotterdam zou wel van pas komen.

In [[1929]] promoveerde Tinbergen bij Ehrenfest tot doctor in de wis- en natuurkunde op het [[proefschrift]] ''Minimumproblemen in de natuurkunde en ekonomie'', met een aanhangsel waarin hij natuurkundige principes toepaste op economische problemen. In 1929 trouwde hij met Tine Johanna de Wit (1902-1991), met wie hij vier dochters kreeg.<ref name="persoonskaart">Persoonskaart van Jan Tinbergen.</ref>

===Hoogleraar en directeur===
Jan Tinbergen begon in 1931 met statistiek te doceren aan de Gemeentelijke Universiteit in Amsterdam.
In 1933 is hij in Rotterdam als opvolger van Holwerda buitengewoon hoogleraar Statistiek geworden aan de toenmalige [[Erasmus Universiteit Rotterdam|Nederlandsche Handels Hoogeschool]] (in 1939 overgegaan in de Nederlandsche Economische Hoogeschool). Tussen 1945 en 1950 was zijn (nieuwe) leeropdracht in Rotterdam: Statistiek, Wiskundige Economie en Econometrie.
Dit wijzigde in 1950 in Wiskundige Economie en Econometrie (vak voor het doctoraal). Met de komst van Theil is het onderdeel Econometrie in 1953 bij Tinbergen weggevallen.

In 1957 werd Tinbergen gewoon hoogleraar in Rotterdam met als leeropdracht Wiskundige Economie en Ontwikkelingsprogrammering. Vanaf 1956 is Tinbergen naast die Wiskundige Economie ook het vak Economie van Ontwikkelingslanden gaan geven. Vanaf 1966 tot zijn emeritaat (1973) was zijn leeropdracht in Rotterdam Economie der Centraal Geleide Stelsels en Ontwikkelingsprogrammering. De problematiek van de [[Derde Wereld]] had allengs meer zijn interesse en zijn 'hart' gekregen dan theoretische benaderingen. Hij richtte diverse instituten op en was vele jaren topadviseur van de VN voor ontwikkelingsplanning. Naast zijn hoogleraarschap bij de [[Nederlandsche Economische Hoogeschool]] was Tinbergen van 1934 tot 1968 directeur van de Stichting het [[Nederlands Economisch Instituut]] en zat hij in de commissie van redactie van economievakblad [[Economisch Statistische Berichten|ESB]]. Verder was hij de eerste directeur van het [[Centraal Planbureau]]. Van 1973 tot zijn pensionering in 1975 gaf hij college als hoogleraar aan de [[Universiteit Leiden]].

===Adviseur Volkenbond===
Van 1936 tot 1938 diende hij als economisch adviseur van de [[Volkenbond]] te [[Genève (stad)|Genève]]. Daar analyseerde hij de economische ontwikkeling van de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|VS]] in de periode 1919-1932. Dit werk leidde tot zijn theorie van de ''business cycle'' en economische stabilisatie.

Hij was een pleitbezorger van [[ontwikkelingshulp]]. Op [[13 januari]] [[1973]] heropende hij het hoofdkantoor van de [[Wereldwinkel]]-organisatie in [[Kerkrade (plaats)|Kerkrade]].

==Werk==
Onder meer
* In de econometrie is wellicht de bekendste stelling van Tinbergen de zogenoemde ''regel van Tinbergen'' (de 'Tinbergen rule') die stelt dat binnen elk systematisch en samenhangend model van een economie het noodzakelijk is dat er minstens evenveel instrumenten zijn als doelstellingen.
* ''Het ruilbeginsel van Tinbergen'' stelt dat er sprake is van een ideale [[inkomensverdeling]] indien niemand van werk wil veranderen (ook al verdient iemand anders meer).
* De ''Tinbergen Norm'' behelst dat een verhouding van het laagste en hoogste inkomen in een bedrijf groter dan 1:5 contraproductief is.<ref>{{Citeer web
| url = https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/de-tinbergennorm-bestaat-niet
| titel = Broer Akkerboom, "De Tinbergennorm bestaat niet."
| werk = Me Judice, 14 mei 2015
| archiefurl=https://web.archive.org/web/20210308232147/https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/de-tinbergennorm-bestaat-niet|archiefdatum=2021-03-08|dodeurl=nee}}</ref>
* Tinbergen ontwikkelde het eerste omvattende nationale [[macro-economisch model]]. Het model werd aanvankelijk gemaakt voor Nederland, maar na de [[Tweede Wereldoorlog]] paste hij het toe op de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|VS]] en het [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Verenigd Koninkrijk]].

==Opvolgers==
Tinbergens werk werd voortgezet door [[Lawrence Klein]], die in 1980 eveneens de [[Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie|Nobelprijs voor Economie]] verkreeg. Ook [[Christopher Sims]], Nobelprijswinnaar 2011, beschouwt zich in zijn Nobelprijsvoordracht als een opvolger van Jan Tinbergen.

==Onderscheidingen==
* In 1930 winnaar van de prijsvraag van het [[Legatum Stolpianum]].
* In 1949 werd hij benoemd tot [[ridder (ridderorde)|ridder]] in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]].
* In 1964 werd hij benoemd tot Commandeur in de [[Orde van Oranje-Nassau]].
* In 1967 winnaar van de [[Erasmusprijs]].
* In 1969 Nobelprijs economie samen met Ragnar Frisch “for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes”
* In 1970 werd hij benoemd tot Grootofficier in de Kroonorde van België.
* In 1970 werd hij bevorderding benoemd tot Grootofficier in de [[Orde van Oranje-Nassau]].
* In 1973 kreeg hij de [[Eremedaille voor Voortvarendheid en Vernuft]], behorende bij de [[Huisorde van Oranje]].
* In 1987 werd aan Tinbergen de [[Van Oldenbarneveltpenning]] toegekend; dit is de hoogste gemeentelijke onderscheiding van de gemeente [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]].
* Voor zijn bijdragen op het gebied van cultuur ontving hij de [[Gouden Ganzenveer]] in 1985.
* In 1992 ontving hij de [[Four Freedoms Award]] voor [[Recht op een adequate levensstandaard|vrijwaring van gebrek]].

== Boekpublicaties ==
* 1929: ''Minimumproblemen in de natuurkunde en ekonomie'', [[proefschrift]]
* 1936: ''Grondproblemen der theoretische statistiek''. Haarlem. De Erven F. Bohn: Serie Volksuniversiteitsbibliotheek
* 1938: ''Statistical testing of business cycles''
* 1942: ''Econometrics''
* 1956: ''Economic policy''
* 1962: ''Evenwichtige groei'', in [[Koos Andriessen|J.E. Andriessen]] en [[Marcel van Meerhaeghe|M.A.G. van Meerhaeghe]] (eds.) ''Theorie van de Economische Politiek'' (Stenfert Kroese, Leiden 1962).
* 1970: [https://www.dbnl.org/tekst/tinb002leef01_01/ ''Een leefbare aarde'']
* 1972: ''An Interdisciplinary Approach to the Measurement of Utility or Welfare'', Research Series, Economic and Social Research Institute (ESRI), number 05.
* 1974: ''The dynamics of business cycles: A Study in Economic Fluctuations''. Chicago: U of Chicago P, 1974, {{ISBN|0-226-80418-6}}.
* 1975: ''Income distribution''
* 1977: ''Der Dialog Nord-Süd: Informationen zur Entwicklungspolitik''. Frankfurt am Main: Europ. Verlagsanstalt, 1977.
* 1978: ''Economic policy: Principles and Design''. Amsterdam, 1978, {{ISBN|0-7204-3129-8}}.
* 1981: ''Centralization and Decentralization in Economic Policy''. Westport: Greenwood, 1981, {{ISBN|0-313-23077-3}}.

==Vernoemd==
* Het [[Tinbergen Instituut]] is naar hem vernoemd.
* In Roosendaal is er een school [[Jan Tinbergen College]].
* Op campus Woudestein van de Erasmus Universiteit is een gebouw naar Tinbergen vernoemd.

==Zie ook==
* [[Niko Tinbergen]] (broer), etholoog en winnaar Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde
* [[Luuk Tinbergen]] (broer), ornitholoog

==Literatuur==
* {{aut|[[David F. Hendry]]}}, {{aut|Mary S. Morgan}}: ''Obituary: Jan Tinbergen, 1903-94'', Journal of the Royal Statistical Society, Series A (Statistics in Society), Band 159 (3), 1996, S. 614–618 [http://links.jstor.org/sici?sici=0964-1998%281996%29159%3A3%3C614%3AOJT1%3E2.0.CO%3B2-%23&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage]
* {{aut|Rompzy, Eric van}}, ''Jan Tinbergen''. Antwerpen: NBH, 1974.
* {{Aut|J. Kol}}, ''Tinbergen's Work: Change and Continuity'', De Economist, Vol. 141 (1993), No.1, p.&nbsp;1-28 (https://repub.eur.nl/res/pub/18529/)
* {{Aut|Erwin Dekker}}, ''Jan Tinbergen: Een econoom op zoek naar vrede'', 2021, uitgeverij Boom, {{ISBN|9789024433179}}
* {{Aut|C.J. van Opijnen}}, ''Bibliography Jan Tinbergen'', in: J. Kol (Red), Jan Tinbergen, The Centennial Volume, Erasmus Universiteit Rotterdam, Rotterdam, 2003, pp. 369-434

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Centraal Planbureau|Directeur Centraal Planbureau]]<br />1945-1955
| volgende = [[Fred Polak]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{Navigatie winnaars van de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie}}
{{Commons|Jan Tinbergen}}

{{DEFAULTSORT:Tinbergen, Jan}}
[[Categorie:Econometrist]]
[[Categorie:Nederlands ambtenaar]]
[[Categorie:Nederlands econoom]]
[[Categorie:Winnaar van de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie]]
[[Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden]]
[[Categorie:Hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam]]
[[Categorie:Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen]]
[[Categorie:20e-eeuws econoom]]

In deze pagina ingevoegde pagina’s:

National Academy of Sciences (hoofdbetekenis) (bewerken)
Sjabloon:Appendix (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Sjabloon:Aut (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Bewerklinks (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Bibliografische informatie (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Citeer web (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Commons (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:EindOpvolging (bewerken)
Sjabloon:ISBN (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:ISO-VLAG (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Sjabloon:Infobox/afbeeldingbreedte (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Infobox/breedte (brontekst bekijken) (volledig beveiligd)
Sjabloon:Infobox generiek (brontekst bekijken) (volledig beveiligd)
Sjabloon:Infobox wetenschapper (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Infobox winnaar Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie (bewerken)
Sjabloon:InterProject (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:NL (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:NL-VLAG (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Navigatie (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Navigatie/styles.css (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Sjabloon:Navigatie winnaars van de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie (bewerken)
Sjabloon:Nowrap (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:OpvolgingCombi (bewerken)
Sjabloon:PAGENAMEBASE (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:References (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Sjabloon:Shy (bewerken)
Sjabloon:StartOpvolging (bewerken)
Sjabloon:Wikidata (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Wikidata afbeelding (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Sjabloon:Zusterproject box (brontekst bekijken) (semibeveiligd)
Module:Authority control (bewerken)
Module:ResolveEntityId (bewerken)
Module:String (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Module:Wd (brontekst bekijken) (uitgebreid beveiligd)
Module:Wd/i18n (bewerken)

Terug naar Jan Tinbergen.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Tinbergen"